کیسه سدیم سیترات چیست؟
کیسه سدیم سیترات (Sodium Citrate Bag) یک نوع کیسه یا ظرف/بگ پزشکی–آزمایشگاهی است که داخل آن محلول سدیم سیترات بهعنوان ضدانعقاد (Anticoagulant) وجود دارد. سدیم سیترات با اتصال به یونهای کلسیم خون، از فعال شدن مسیر انعقادی جلوگیری میکند و باعث میشود خون لخته نشود.
این کیسهها بسته به کاربرد، ممکن است برای جمعآوری خون، نمونهگیری برای تستهای انعقادی یا برخی فرایندهای بانک خون/انتقال خون استفاده شوند.
سدیم سیترات چگونه از لخته شدن خون جلوگیری میکند؟
خون برای لخته شدن به کلسیم آزاد نیاز دارد. سدیم سیترات نقش «کیلیتکننده» دارد؛ یعنی:
- کلسیم را به دام میاندازد
- مسیر انعقاد را کند یا متوقف میکند
- خون را برای مدت مشخص قابل نگهداری و آزمایش میسازد
این ویژگی باعث میشود کیسه سدیم سیترات در کارهای حساس مانند آزمایشهای PT، PTT، INR (تستهای انعقادی) یا فرایندهای خاص نمونهگیری، بسیار کاربردی باشد.
کاربردهای اصلی کیسه سدیم سیترات
1) آزمایشهای انعقادی (Coagulation Tests)
در بررسی اختلالات خونریزی، پایش درمان با داروهای ضدانعقاد، یا پیش از جراحی، نمونه خون نباید لخته شود. سدیم سیترات یکی از رایجترین انتخابها برای این دسته آزمایشهاست.
2) نمونهگیری خون در شرایطی که لخته شدن مشکلساز است
در برخی مراکز، برای نمونههای ویژه یا پردازشهای خاص آزمایشگاهی، استفاده از ضدانعقاد سیترات ترجیح داده میشود.
3) کاربردهای تخصصی در بانک خون/فرایندهای انتقال خون
در برخی سیستمها یا کیتها، از محلولهای سیتراتی در قالب بگ/کیسه استفاده میشود (بسته به پروتکل مرکز و نوع محصول).
نکته مهم: «کیسه سدیم سیترات» با «لوله آزمایش سدیم سیترات (درپوش آبی)» فرق دارد. هر دو ضدانعقاد مشابه دارند، اما فرم و کاربردشان ممکن است متفاوت باشد.
مزایای کیسه سدیم سیترات
- پایداری بهتر نمونه برای تستهای انعقادی
- کاهش خطاهای پیشتحلیلی نسبت به برخی ضدانعقادهای دیگر در تستهای خاص
- قابلیت کنترل نسبت خون به ضدانعقاد (موضوعی بسیار حیاتی)
- کاهش احتمال تشکیل میکروکلات در شرایط استاندارد
نسبت خون به سدیم سیترات (مهمترین نکته!)
یکی از حیاتیترین اصول، نسبت دقیق خون به ضدانعقاد است. اگر کیسه/ظرف تا حجم تعیینشده پر نشود یا بیش از حد پر شود:
- نتیجه آزمایشها (مثل PT/PTT/INR) ممکن است غلط شود
- امکان رقیق شدن یا انعقاد ناقص بالا میرود
✅ همیشه به دستورالعمل محصول، حجم نهایی، و استاندارد مرکز توجه کنید.
انواع کیسه سدیم سیترات (از نظر طراحی و کاربرد)
بسته به تولیدکننده و مصرف، کیسهها ممکن است از نظر زیر متفاوت باشند:
- حجم کیسه (مثلاً برای حجمهای مختلف نمونه/خون)
- غلظت یا فرمول محلول سیترات
- استریل بودن و روش استریلیزاسیون
- وجود پورت/اتصالات، ست خونگیری، فیلتر یا مسیرهای چندگانه
- درجه پزشکی و سازگاری زیستی مواد (PVC پزشکی یا مواد جایگزین)
استانداردها و ویژگیهای یک کیسه سدیم سیترات باکیفیت
هنگام انتخاب یا خرید، این موارد را بررسی کنید:
- استریل و یکبارمصرف بودن
- درجه پزشکی مواد سازنده
- شفافیت و مقاومت بدنه
- نشتینداشتن در اتصالات و پورتها
- برچسبگذاری دقیق (حجم، ترکیب، تاریخ تولید/انقضا، شرایط نگهداری)
- داشتن تاییدیهها/استانداردها (بسته به بازار: ISO، CE، یا مجوزهای داخلی)
شرایط نگهداری کیسه سدیم سیترات
- دور از نور مستقیم و گرمای زیاد
- مطابق دمای پیشنهادی سازنده (معمولاً دمای اتاق کنترلشده)
- جلوگیری از یخزدگی (در بسیاری از محلولها یخزدگی میتواند مشکل ایجاد کند)
- عدم استفاده در صورت کدورت محلول، نشتی، تغییر رنگ، یا آسیب بستهبندی
عوارض و نکات ایمنی
کیسه سدیم سیترات برای کاربردهای مشخص طراحی شده و رعایت ایمنی ضروری است:
- فقط توسط پرسنل آموزشدیده استفاده شود
- از کیسه آسیبدیده یا تاریخگذشته استفاده نشود
- نسبت خون/سیترات دقیق رعایت شود
- پس از مصرف، طبق پروتکل پسماند عفونی دفع گردد
راهنمای خرید کیسه سدیم سیترات (چکلیست سریع)
قبل از خرید این موارد را مشخص کنید:
- کاربرد دقیق (آزمایش انعقادی؟ نمونهگیری خاص؟ بانک خون؟)
- حجم مورد نیاز
- نیاز به اتصالات/ست خاص یا کیسه ساده
- استانداردها و مجوزها
- تاریخ انقضا و شرایط حمل
- اعتبار تامینکننده و امکان ارائه برگه مشخصات محصول (Spec/IFU)
سوالات پرتکرار (FAQ)
کیسه سدیم سیترات با لوله آبی چه فرقی دارد؟
هر دو از سدیم سیترات بهعنوان ضدانعقاد استفاده میکنند، اما فرم محصول، حجم، و نوع کاربرد متفاوت است. لوله آبی بیشتر برای نمونهگیری روتین آزمایشگاهی است، ولی کیسه ممکن است برای حجم/فرایندهای خاص طراحی شده باشد.
چرا پر نکردن کیسه تا حجم استاندارد مشکل ایجاد میکند؟
چون مقدار سیترات ثابت است و اگر خون کمتر باشد، نمونه بیش از حد سیتراته میشود و نتایج تستها کاذب تغییر میکند.
از کجا بفهمم کیسه کیفیت خوبی دارد؟
به استریل بودن، برچسب کامل، استانداردها، سلامت بستهبندی، تاریخ انقضا و اعتبار برند/تامینکننده توجه کنید.
جمعبندی
کیسه سدیم سیترات یک ابزار مهم در جلوگیری از لخته شدن خون برای کاربردهای آزمایشگاهی و تخصصی است. کلید موفقیت در استفاده از این کیسهها، انتخاب محصول استاندارد و مهمتر از آن رعایت نسبت خون به سیترات و شرایط نگهداری است. اگر هدف شما تستهای انعقادی یا فرایندهای حساس است، انتخاب درست کیسه میتواند از خطاهای جدی در نتیجه جلوگیری کند.